Fraudeonderzoek in de (controle)praktijk: wees alert!

Fraudeonderzoek in de (controle)praktijk: wees alert!

19 oktober 2021

De adviseurs van Joanknecht Forensics & Recovery worden met regelmaat ingeschakeld in situaties waarin een vermoeden van fraude bestaat. Bijvoorbeeld: een curator heeft een vermoeden van faillissementsfraude. Daarbij is behoefte aan diepgaand financieel onderzoek. Het kan ook uit een andere hoek komen: een aandeelhouder die al op afstand staat van de onderneming en vragen stelt omtrent het gevoerde beleid van het bestuur. Daarnaast vraagt “de wereld om ons heen” steeds meer aandacht voor mogelijke fraude tijdens de controle van de jaarrekening.

Uiteenlopende vraagstukken

De vraagstukken zijn divers en dat geldt ook voor de fraudesignalen. Bij faillissementsfraude kun je denken aan onrechtmatige onttrekkingen van waarde aan de failliete boedel. Het in het zicht van het faillissement nog schulden aangaan, waarvan duidelijk is dat betaling nooit zal volgen. Of het naar voren schuiven van een katvanger als aandeelhouder/bestuurder vóór een faillissement waardoor verhaal op basis van bestuurdersaansprakelijkheid onmogelijk wordt. Op zich is onderzoek in een faillissement relatief eenvoudig. Het fraudevraagstuk richt zich op het belang van schuldeisers en dus feitelijk op het vergroten van de boedel. Pijlers zijn: onttrekkingen van waarde en de manier waarop de bestuurder zijn werk heeft gedaan (invulling formele verplichtingen en het gevoerde beleid).

 

Fraudevraagstukken binnen een draaiende onderneming zijn daarentegen veel gevarieerder en daarmee ook minder eenvoudig. Is  bijvoorbeeld sprake van een vermoeden van werknemers- of directiefraude. Of gaat het om vervreemding van waardevolle spullen (diefstal), belastingfraude in de breedste zin van het woord (onjuiste aangiften en/of zwartgeldcircuits), verslagleggings- of betalingsfraude (betaling van valse facturen of onjuiste verantwoording van betaalde bedragen op crediteuren).

 

Enkele voorbeelden

We kennen allemaal het voorbeeld van de salarisadministrateur die structureel de afrondingsverschillen vanuit de verloning jarenlang heeft overgemaakt naar zijn eigen rekening. Het gaat hier letterlijk om centenwerk per werknemer. Maar veel werknemers maken veel centen en daarmee een potentiële grote fraude.

 

Of wat te denken van de vervalste bankafschriften om onjuiste posities in de jaarrekening te kunnen onderbouwen. Uiteindelijk bleek het te gaan om onkunde van de financiële man die zo onverklaarbare posities op tussenrekeningen kon wegboeken en verschillen verbergen. Maar het had evengoed gericht kunnen zijn op een onjuiste voorstelling van de financiële positie van de onderneming, om de kans op een herfinanciering te vergroten of om onttrokken geldstromen te maskeren onder een te laag voorgestelde schuldpositie.

 

Rol van accountants

De roep om aandacht voor mogelijke fraudegevallen bij de controle van de jaarrekening wordt ook steeds groter. Aanleiding hiervoor is een jarenlange discussie over de kwaliteit van de controle, naar aanleiding van meerdere incidenten waarbij accountants zijn betrokken, zoals de Vestia-affaire en het Steinhoff-boekhoudschandaal.

 

Accountants hebben goedkeurende accountantsverklaringen verstrekt bij de financiële verantwoording die in het licht van het latere schandaal ter discussie gesteld kunnen worden. Er was sprake van aantoonbare boekhoudfraude (Steinhoff) of er waren duidelijke signalen van dreigende discontinuïteit (Vestia) die tijdens de controle niet ontdekt zijn of in ieder geval niet hebben geleid tot een andersoortige verklaring.

 

Uit mijn controle-ervaring weet ik dat de signalen voor fraude,  soms op een presenteerblad worden aangeleverd. Wat te denken van de directeur die na een niet aangekondigde controle op het aanwezige kasgeld vroeg: “hoeveel zit er in de kas?” en vervolgens zijn portemonnee trok om het ‘kassaldo’ gepast op het bureau te leggen.  Of het groenvoorzieningsbedrijf dat nota bene bij een collega van mij, in het weekend de tuin opknapte waarvan de omzet niet in de administratie werd opgenomen. Dit zijn duidelijke voorbeelden maar vaak ligt het veel complexer. Bijvoorbeeld bij ABC-constructies met kickbackfees.

 

Ben alert!

Als curator, ondernemer en controlerend accountant dient u aandacht te hebben voor fraude. Wij kunnen u ondersteunen met signalering en concreet onderzoek.

 

Heeft u een concreet vermoeden van fraude of vragen over de integratie van aandacht voor fraude in de controle van de jaarrekening, neemt u dan contact op met een van onze adviseurs van Forensics & Recovery. Wij hebben ruime ervaring met het doen van gestructureerd fraudeonderzoek en het meedenken over fraudepreventie.

Deze blog is geschreven door drs. Ronny Buiting.

Adviseur Forensics & Recovery bij Joanknecht.

Ronny is bereikbaar per telefoon op +31 (0)40 240 9415 en per e-mail op rbuiting@joanknecht.nl.